تبلیغات
ماکیان - بررسی وضعیت صنعت طیور در كشور
درباره وبلاگ

آرشیو

آخرین پستها

پیوندها

پیوندهای روزانه

نویسندگان

آمار وبلاگ

Admin Logo
themebox

.

بررسی وضعیت صنعت طیور در كشور


 

اشاره: قدمت صنعت مرغداری دنیا حدود 170 سال بوده و مرغداری صنعتی از 120 سال پیش آغاز شده است. صنعت مرغداری كشور، دارای یك قدمت 70 ساله است و عمده توسعه این صنعت در 15 سال اخیر صورت گرفته است به‌طوری كه براساس آخرین آمار وزارت جهاد كشاورزی، در سال 1384، با استفاده از 70 درصد ظرفیت بالقوه مرغداری‌های كشور 1237 هزار تن گوشت مرغ تولید شده است. براساس آمار ارایه شده از سوی سازمان خواربار جهانی )FAO( ایران از نظر تولید گوشت مرغ و تخم‌مرغ به ترتیب جایگاه 15 و 16 جهانی را به خود اختصاص داده است.


گوشت مرغ و تخم‌مرغ به عنوان دو منبع غذایی پروتیینی در سال‌های اخیر به طور وسیع و گسترده‌ای   مورد استفاده قرار گرفته است و در بسیاری از كشورهای جهان به تدریج جایگزین مصرف انواع گوشت قرمز می‌شود. از نظر غذایی گوشت مرغ به طور متوسط حاوی 20 درصد پروتیین بوده كه این رقم در قسمت‌های مختلف لا‌شه حیوان و همچنین سن كشتار متفاوت است. گوشت مرغ به لحاظ ارزش پروتیینی و تناسب مطلوب اسیدها به خصوص اسیدهای آمینه، نسبت به گوشت قرمز مطلوبیت بیشتری دارد (جدول شماره یك.)

علا‌وه بر برتری ارزش غذایی گوشت مرغ، تولید و مصرف این محصول در مقایسه با سایر انواع گوشت دارای مزیت‌های دیگری است كه مهم‌ترین آنها عبارت‌اند‌از:

– مقرون به صرفه و ارزان بودن گوشت مرغ نسبت به سایر انواع گوشت.

– عدم امكان انتقال سریع بیماری‌های میكروبی و انگلی مشترك انسان و دام.

– چربی كمتر نسبت به سایر گوشت‌ها به جز گوشت سفید ماهی.

– پایین بودن افت لا‌شه پس از كشتار.

– كوتاه بودن طول دوران پرورش.

به دلیل عوامل یادشده و سایر علل نظیر سلیقه، طعم و ذایقه و...  مصرف گوشت مرغ طی 2 دهه گذشته در سبد غذایی تمام دهك‌های جامعه روند افزایشی داشته و به همین دلیل توجه دولتمردان را به ارزش و اهمیت این ماده غذایی جلب كرده است.

فرآیند تولید گوشت مرغ (زنجیره اصلی تولید)

صنعت تولید گوشت مرغ از 5 بخش اصلی مزرعه لا‌ین، مزارع اجداد گوشتی، مزارع مادر گوشتی، مزارع جوجه‌كشی و مزارع مرغ گوشتی تشكیل شده است. آخرین وضعیت زنجیره یادشده براساس اطلا‌عات موجود تا پایان سال 1383 به شرح زیر است:

‌ مزرعه لا‌ین: در صنعت طیور جهان، مزارع لا‌ین به عنوان قلب این صنعت محسوب شده و وظیفه آن تولید جوجه یك روزه اجداد گوشتی است. این تشكیلا‌ت از نظر ساماندهی در راCس هرم صنعت طیور قرار گرفته و ماحصل سال‌ها پژوهش، تحقیقات و فعالیت‌های اصلا‌ح نژادی محققان و صاحب‌نظران این صنعت با صرف هزینه‌های گزاف است. اداره كردن مزرعه لا‌ین نیز نیاز به تخصص‌های ویژه دارد و به همین دلیل تعداد مزارع مرغ لا‌ین در سطح جهان بسیار محدود و به صورت انحصاری در اختیار برخی از كشورهای جهان است. در خاورمیانه تنها مزرعه لا‌ین متعلق به جمهوری اسلا‌می‌ایران (واقع در بابل‌كنار) با ظرفیت حدود 36 هزار قطعه است. با آزادسازی صنعت مرغداری كشور از وابستگی به نهاده‌های تأمینی توسط دولت در سال 1377، واردات جوجه اجداد گوشتی نیز در ابتدای دهه هشتاد آزاد شد و براساس این، مزارع اجداد گوشتی مخیر به تأمین جوجه مورد نیاز خود از طریق تولیدات یادشده یا از طریق واردات شدند.

مزارع جوجه اجداد گوشتی: دومین حلقه از زنجیره صنعت طیور كشور، مزارع اجداد گوشتی هستند كه وظیفه تأمین جوجه یك روزه  مزارع مادر گوشتی كشور را به عهده دارند. با توجه به مصرف سرانه 5/13 كیلوگرم گوشت مرغ در كشور، نیاز به جوجه‌ریزی سالا‌نه 170 هزار قطعه جوجه اجداد گوشتی است. تا سال 1383 تعداد 9 واحد مزرعه اجداد گوشتی با ظرفیت 255 هزار قطعه در حال فعالیت  و 7 واحد دیگر با ظرفیت حدود 90 هزار قطعه آماده بهره‌برداری بوده و برای 8 واحد دیگر نیز به ظرفیت 120 هزار قطعه موافقت اصولی صادر شده است.

مزارع جوجه مادر گوشتی: محصول مزارع جوجه اجداد را مرغ مادر می‌گویند كه از آنها هیبریدهای تجاری گوشتی تولید می‌شود. تعداد مزارع مرغ مادر گوشتی كشور 310 واحد با ظرفیت بالغ بر 15 میلیون قطعه است. بنابر آمار معاونت امور دام وزارت جهاد كشاورزی 64 واحد دیگر با ظرفیت بالغ بر یك میلیون و 890 هزار قطعه نیز پروانه تأمین دریافت و در سال 1384 در شرف بهره‌برداری بوده‌اند. حداكثر نیاز صنعت طیور كشور به مرغ مادر گوشتی 8 میلیون قطعه جوجه مطلوب درجه یك است.


مزارع جوجه‌كشی: تعداد 190 كارخانه جوجه‌كشی مستقل یا وابسته به مزارع مرغ مادر گوشتی در كشور فعالیت می‌كند كه ظرفیت جوجه‌كشی آنها 160 میلیون عدد تخم‌مرغ نطفه‌دار است. در ضمن 47 واحد دیگر با ظرفیت 33 میلیون قطعه پروانه تأمین دریافت كرده‌ا ند و در شرف بهره‌برداری هستند. واحدهای جوجه‌كشی نقش اساسی در تعیین قیمت جوجه یك روزه گوشتی ایفا می‌كنند.


مزارع نیمچه‌های گوشتی: تعداد مزارع مرغ مادر گوشتی كشور 15242 واحد با ظرفیت بالغ بر 190 میلیون قطعه جوجه‌ریزی در هر دوره است كه از این تعداد 9907 واحد با ظرفیت 155 میلیون قطعه، دارای پروانه بهره‌برداری و 5335 واحد با ظرفیت حدود 35 میلیون قطعه دارای كارت شناسایی هستند. در ضمن تعداد 3794 واحد با ظرفیت بیش از 58 میلیون قطعه مجوز تأسیس مرغداری دریافت  كردهاند و در شرف ساخت یا بهره‌برداری هستند. براساس آمار ارایه شده در آخرین سرشماری مرغداری‌های گوشتی كشور در سال 1375، تعداد 2340 واحد مرغداری گوشتی  غیرفعال بوده‌اند.

از كل مزارع مرغ گوشتی  كشور 5/22 درصد آنها از سال 1370 به بعد یعنی پس از انتقال وظایف امور دام از وزارت كشاورزی به وزارت جهاد سازندگی سابق احداث شده‌اند. 1/13 درصد مربوط به سال‌های 1369- 1365، 3/17 درصد مربوط به سال‌های 1364 - 1360، 4/34 درصد مربوط به سال‌های 1359 - 1355 و 7/12 درصد مربوط به سال‌های قبل از 1354 هستند.

صنایع وابسته به صنعت طیور كشور

صنایع مرتبط و وابسته به صنعت طیور متعدد هستند كه به مهم‌ترین آنها به شرح زیر اشاره می‌شود:

كشتارگاه‌های طیور: براساس آخرین آمار ارایه شده در سال 1383، تعداد كشتارگاه‌های طیور صنعتی و نیمه‌صنعتی كشور 190 واحد با ظرفیت رسمی 9/2 میلیون قطعه در یك نوبت كاری بوده است. اگر چه تعداد و ظرفیت كشتارگاه‌های طیور كشور با میزان پرورش و كشتار طیور هماهنگی دارد اما پراكنش نامناسب آنها در سطح كشور موجب بروز برخی مشكلا‌ت برای تعدادی از استان‌های كشور شده است.

در حال حاضر 56 درصد از كشتارگاه‌های طیور كشور (106 واحد) دارای تونل انجماد بوده و دارای ظرفیت سردخانه‌ای بالغ بر 25 هزار تن هستند. كشتارگاه‌ها به علت ماهیت كاری خود از مهم‌ترین گلوگاه‌های صنعت طیور كشور به شمار می‌ا~یند كه علا‌وه بر انجام كنترل‌های بهداشتی برای حفظ سلا‌مت جامعه، تعیین كننده قیمت لا‌شه مرغ و مرغ زنده در بازار و همچنین سیاستگذار سن و وزن مرغ كشتار شده  هستند.


سردخانه‌ها و انبارها:تعداد سردخانه‌های كشور 380 واحد است كه حدود 50 واحد آن به دلا‌یل مختلف غیرفعال است. مشخصات سردخانه‌های كشور به شرح جدول شماره 2 است.

در حال حاضر تعداد سردخانه‌های ملكی در اختیار شركت پشتیبانی امور دام كشور 9 واحد با ظرفیت كمتر از 15 هزار تن است.

كارخانه‌های خوراك طیور: بیش از 210 كارخانه خوراك


كارخانه‌های خوراك طیور: بیش از 210 كارخانه خوراك دام و طیور با ظرفیت حدود 5/4 میلیون تن در سال در كشور وجود دارد. در حال حاضر تعداد زیادی از این واحدها به صورت تعطیل یا نیمه تعطیل با ظرفیت بسیار پایین فعالیت می‌كنند. بررسی علت شرایط ركود این واحدها نشان می‌دهد كه طی سال‌های گذشته، سلب اطمینان مرغداران از صاحبان كارخانه‌های خوراك طیور به علت كیفیت نامطلوب دان تهیه شده منجر به ایجاد چنین شرایطی شده است و امروزه مزارع پرورش دهنده مرغ در واحدهای خود با وسایل ابتدایی نظیر آسیاب و میكسر، برای تهیه دان موردنیاز خود اقدام می‌كنند.

كارخانه‌های فرآوری: براساس آمار موجود 140 واحد تولیدكننده فرآورده از گوشت مرغ در كشور وجود دارد كه از این تعداد 129 واحد با ظرفیت 400 هزار تن در سال فعال و مابقی غیرفعال هستند.

واحدهای تولیدكننده داروهای دام و طیور: در حال حاضر بیش از 30 شركت تولیدكننده انواع داروهای دام و طیور و آبزیان در سطح كشور فعال هستند  كه می‌توانند بیش از 95 درصد نیاز كشور را تأمین كنند.

تشكل‌های صنفی طیور گوشتی كشور

در حال حاضر بیش از 500 واحد تعاونی شهرستانی و استانی پرورش دهندگان مرغ گوشتی، 30 اتحادیه استانی پرورش دهنده طیور و اتحادیه و انجمن‌های مرتبط دیگر در سطح كشور وجود دارد كه مهم‌ترین آنها در بخش تولید گوشت مرغ به شرح زیر است:

1- اتحادیه تعاونی مرغداران مرغ گوشتی كشور.

2-شركت تعاونی مرغداران مرغ گوشتی كشور.

3-انجمن صنفی كشتارگاه‌های صنعتی طیور ایران.

4-شركت هماهنگی تشكیلا‌ت مرغداران ایران.

5-انجمن صنفی تولیدكنندگان جوجه یك‌روزه.

بررسی صنعت طیور كشور نشان می‌دهد كه ساختار این تشكل‌ها به هیچ وجه متناسب با شرایط  وساختار صنعت طیور كشور نیست بنابراین در بسیاری از مواقع این تشكل‌ها ضرورت وجودی خود را از دست داده و باعث شده‌اند به علت عدم كارآیی در حل مشكلا‌ت موجود مزارع مرغ گوشتی، با سلب اطمینان اعضا مواجه شوند.

از اهداف مهم تشكیل تعاونی‌ها و اتحادیه‌ها، ایجاد ارتباط بین اجزای مختلف زنجیره تولید و مصرف بوده است كه طی سال‌های گذشته این مهم كمتر تحقق یافته و در شرایط فعلی اجزا به صورت منفصل عمل می‌كنند.

براساس این، به نظر می‌رسد برای اصلا‌ح ساختار تشكل‌ها باید طراحی آنها به صورت ساختار یكپارچه و مرتبط با هم باشد تا همه افراد دست‌اندركار صنعت طیور در تمام مراحل فرآیند تولید احساس مسؤولیت كنند و ارتباط دو جانبه سطوح مختلف تولید به خوبی كنترل شود.

بررسی برخی مسایل صنعت طیور كشور

مشكلا‌ت صنعت طیور كشور را می‌توان در دو بخش، مشكلا‌ت تولید و مشكلا‌ت مصرف به شرح زیر تقسیم‌بندی كرد:

بالا‌ بودن هزینه تولید: ضریب تبدیل غذایی بالا‌، تلفات زیاد دوره پرورش و نوسان‌های قیمت اقلا‌م خوراك دان و جوجه یكروزه و بالا‌ بودن سن كشتار اكثر گله‌ها باعث بالا‌ رفتن هزینه تولید می‌شود و امكان رقابت را با محصولا‌ت خارجی مشكل می‌كند.

ساختار فیزیكی واحدهای مرغداری: براساس اطلا‌عات موجود از مجموع 15 هزار واحد مرغداری گوشتی، بیش از 5 هزار واحد غیراستاندارد هستند. این واحدها به علت نداشتن شرایط مناسب پرورش طیور اقدام به تولید گوشت مرغ با هزینه بالا‌ می‌كنند.

افزایش تولید بیش از مصرف: عدم هماهنگی در توسعه بخش صنعت طیور و عدم تناسب میزان تولید با نیاز بازار مصرف، موجب تغییرات   قیمت گوشت مرغ در سطح جامعه می شود.



نبود تشكل واحد: در حال حاضر زنجیره‌های مختلف صنعت دارای تشكل‌های جداگانه‌ای هستند و تشكیلا‌ت منسجم و واحدی برای كل زنجیره تولید وجود ندارد. در شرایط فعلی، هر تشكل تلا‌ش می‌كند مشكلا‌ت بخش خود را به بخش‌های پیشین و پسین منتقل كند.

دریافت عوارض مختلف از صنعت: وجود برخی عوارض در مراحل مختلف تولید و فرآوری صنعت طیور موجب افزایش قیمت تمام شده گوشت مرغ می‌شود و مصرف‌كننده را متحمل پرداخت هزینه بیشتر می‌كند.

نبود سیستم اطلا‌ع‌رسانی در صنعت:‌  آمار و اطلا‌عات صحیح از حلقه‌های مختلف صنعت طیور در دسترس نیست و به همین دلیل حلقه‌های مختلف بدون اطلا‌ع از وضعیت موجود بخش‌های مرتبط خود، اقدام به پرورش و تولید می‌كنند.


لزوم هدفمندی در حمایت‌های دولت: در حال حاضر دولت با پرداخت یارانه به منظور خرید گوشت مرغ در شرایط ركود بازار و عرضه آن زیر قیمت تمام شده به مصرف‌كنندگان، پرداخت تسهیلا‌ت به تشكل‌های مرغداری، پرداخت سهم قابل توجهی از حق بیمه مرغداری‌ها، اعمال معافیت‌های خاص، وضع حقوق ورودی بالا‌ و موانع غیرتعرفه‌ای در واردات نهاده‌ها و محصولا‌ت نهایی مختلف این صنعت و سایر اقدام‌های حمایتی، از این بخش حمایت می‌كند در صورتی كه اینگونه حمایت‌ها در قالب اهداف مشخص كه در برگیرنده منافع كل چرخه تولید و مصرف باشد متمركز  شود به طور یقین دستاورد بهتری در تنظیم بازار خواهد داشت.

عدم وجود كنترل كیفی و تعیین درجات مختلف گوشت مرغ در بازار مصرف: در تولید هر محصولی درجه‌های مختلف برحسب كیفیت  و...وجود دارد كه میتوان طبق آن محصول تولیدی را تقسیم‌بندی كرد. در بازار تولید و مصرف گوشت مرغ باید به این مهم توجهی اساسی  شود.

نبود صندوق حمایت از مرغداران: به منظور تأمین بخشی از نقدینگی مورد نیاز مرغداران، وجود صندوقی با این هدف ضروری به نظر می‌رسد.

مشكلا‌ت مصرف

عدم وجود بازار رقابتی گوشت مرغ داخلی و وارداتی: وضع حقوق ورودی و ایجاد موانع غیرتعرفه‌ای باعث شده كه واردات گوشت مرغ به بازار داخلی و ایجاد شرایط رقابت در كیفیت و قیمت اتفاق نیفتد و مصرف كننده الزام به مصرف مرغ داخلی و آن هم با یك درجه از كیفیت باشد. از این رو، همین نقص باعث شده در درجه اول در كیفیت تولیدات، تنوع تولید در كشور وجود نداشته باشد و دوم اینكه فرصت صادرات به كشورهای هم‌جوار كه حتی به لحاظ ذبح شرعی طالب فرآورده‌های پروتیینی كشور ما هستند از دست برود.

عدم وجود بازار رقابتی گوشت مرغ داخلی و وارداتی: وضع حقوق ورودی و ایجاد موانع غیرتعرفه‌ای باعث شده كه واردات گوشت مرغ به بازار داخلی و ایجاد شرایط رقابت در كیفیت و قیمت اتفاق نیفتد و مصرف كننده الزام به مصرف مرغ داخلی و آن هم با یك درجه از كیفیت باشد. از این رو، همین نقص باعث شده در درجه اول در كیفیت تولیدات، تنوع تولید در كشور وجود نداشته باشد و دوم اینكه فرصت صادرات به كشورهای هم‌جوار كه حتی به لحاظ ذبح شرعی طالب فرآورده‌های پروتیینی كشور ما هستند از دست برود.

عدم وجود بسته‌بندی مناسب و بهداشتی برای عرضه گوشت مرغ گرم: روند قیمت مرغ زنده آماده طبخ عمدهفروشی و خرده فروشی از فروردین سال 1384 تا فروردین سال 1387 به شرح جدول شماره 4 بوده كه حاكی از نوسان‌های قیمت مرغ در مراحل مختلف عرضه است.

نتیجه‌گیری و پیشنهادها

وضعیت فعلی صنعت طیور كشور، حاصل تكامل 70 ساله این صنعت در داخل كشور است به گونه‌ای كه زنجیره تولید گوشت مرغ به جز وابستگی به مقادیری دارو و اقلا‌م خوراك در شرایط فعلی كشور كامل بوده و امكان استقلا‌ل اقتصادی آن در كشور به راحتی وجود دارد اما اتخاذ سیاست‌های آزمون و خطا همانند طرح ذخیره‌سازی گوشت مرغ در دامنه قیمت كف و سقف نه تنها منجر به ارتقای كمی و كیفی این بخش نمی‌شود، بلكه تجربه نشان داده حضور روز افزون دولت باعث وابسته شدن بیش از پیش این صنعت به منابع عمومی‌خواهد شد به طوری كه در طرح تنظیم بازار با ذخیره‌سازی گوشت مرغ، سالا‌نه حدود 100 میلیارد ریال یارانه موردنیاز است.

از طرفی تنها سازوكار دولت برای تثبیت قیمت گوشت مرغ در حد قیمت سقف مصوب، عرضه گوشت مرغ منجمد ذخیره شده بود و از آنجایی كه سلیقه و تمایلا‌ت مصرف‌كنندگان به مصرف گوشت مرغ تازه بیشتر است و گاهی مصرف كنندگان ترجیح می‌دهند كه مرغ تازه را حتی با 30 درصد بالا‌تر از مرغ منجمد خریداری كنند، سیاست اتخاذ شده برای جلوگیری از افزایش قیمت، به همین میزان خطا دارد.

در حال حاضر تجربه پنج سال گذشته می‌تواند بهترین گواه لزوم تجدیدنظر در روش‌های مشابه در امر تنظیم بازار باشد. در این راستا پیشنهادهای زیر ارایه می‌شود:

اقدام‌های كوتاه مدت

كاهش حقوق ورودی و حذف موانع غیرتعرفه‌ای واردات گوشت مرغ آماده طبخ و تخم‌مرغ نطفه‌دار به منظور تسهیل شرایط واردات.

– تسهیل واردات جو و ذرت توسط  بخش خصوصی.

اقدام‌های میان مدت

– ساماندهی تشكل‌های صنفی در قالب یك مجموعه متمركز .

– تثبیت قیمت دان مصرفی با ایجاد صندوق حمایت از مرغداران، به منظور واردات عمده توسط تشكل صنفی ذی‌ربط و توزیع بین اعضای تشكل.

– متمركز كردن حمایت‌های دولت در قالب صندوق حمایت و اعطای هرگونه كمك به صنعت یادشده از محل صندوق مزبور در قالب تسهیلا‌ت بانكی، حق بیمه و غیره.

– ایجاد سامانه‌رایانه‌ای و ثبت تمام فعالیت‌های تولیدات زنجیره‌ای بخش به صورت متمركز و منوط كردن پرداخت هرگونه كمك از طریق صندوق یادشده از طریق همین سامانه.

اقدام‌های درازمدت

– ایجاد و توسعه واحدهای مرغداری صنعتی (جایگزینی آن با واحدهای سنتی) به منظور ارتقای بهره‌وری و كاهش هزینه‌های تولید و در نتیجه منطقی كردن ضریب تبدیل دان مصرفی.

– اجرای طرح پرورش مرغ گوشتی 45 روزه به منظور كاهش ضریب تبدیل دان مصرفی كه یكی از نتایج‌ آن  كاهش اثرهای قیمت دان مصرفی بر گوشت مرغ تولیدی است.

‌‌ *سرپرست دفتر امور بازرگانی

**كارشناس دفتر امور بازرگانی



نوشته شده توسط :آرمین
دوشنبه 28 بهمن 1392-09:28 ب.ظ
نظرات() 

 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر